Encóntrase localizada xunta á marxe do río Miño, nunha zona que permitía o fácil paso por barca, en fronte á cidade galega de Tui. Pretendía defender unha vía franca de acceso ao interior do territorio nacional, no sentido de Braga. Alén de punto de pasaxe na vía que unía Braga a Astorga, Valença intégrase tamén no Camiño de Santiago.
Do interior para o exterior da Praza-Forte hai que sinalar as vistas que se obteñen a partir de toda a zona Norte, e especialmente dos Baluartes da Sr.ª do Socorro e da Sr.ª do Carmo, ao río Miño e à cidade de Tui. É de salientar que todo o traxecto para peóns que rodea a Praza-Forte polo exterior e anda sobre o cume dos noiros defensivos, ten grande potencial debido às vistas que del é posible obter.
Os accesos preferentes fanse polas Portas do Sol a través da Avenida dos Combatentes da Grande Guerra, ou entón polas Portas do Revellín da Coroada.
A cintura defensiva está composta por foxos que rodean os dous corpos independentes e por un patio que se encontra máis ou menos preservado e revestido por vexetación herbácea e arbustiva e con macizos arbóreos a Sur e Este.
No foxo, a Oeste, nas inmediacións da Praza da República, encóntrase a Fonte da Vila, unha construción rectangular cunha representación das armas de Portugal, servida por medio de minas de auga soterradas e dotada dun complexo sistema de canais que aínda conducen a auga a dous tanques e a un lavadoiro. A Fonte localízase extramuros, aínda que está protexida por un revellín e muros altos. No total existirían catro fontes máis situadas alén dos patios e un pozo no centro da Praza.
En 1866, José Avelino de Almeida no seu “Dicionario Abreviado”, presentaba unha descrición bastante pormenorizada desta fortificación. Esta descrición foi máis tarde transcrita no Boletín n.º 115 da DGENN (Dirección Xeral de Edificios e Monumentos Nacionais). José Avelino de Almeida explicaba, de forma rigorosa, as regras técnicas que presidían a construción abaluartada da Praza-Forte de Valença:
Trátase dunha «Fortificación permanente, abaluartada, construída nunha colina ou eminencia, na marxe esquerda do río Miño, comprendendo sete baluartes, coñecidos polos nomes da Lapa, da Esperança, do Faro, de S. Francisco, do Socorro, do Carmo e de S. João».
«Como adicionamento, ten a Praza unha grande obra, denominada Coroa ou Coroada, cuxo recinto contén tres baluartes, e dous medios baluartes; estes, teñen os nomes de S. José e de Santo António - e aqueles de Santa Ana, S. Jerónimo e Santa Bárbara».
«O perímetro total da Praza, e da Coroada, abrangue dez baluartes e dous medios baluartes, sendo todos pouco espazosos, principalmente o do Socorro e o da Lapa».
«A orografía, ou altura da Praza e da Coroada, sobre o plano do foxo, é pouco elevado (está entre os límites de 6,16m e 14,52m). Sendo, por tanto, susceptible de escaladas».
«Tanto a Praza, como a Coroada están rodeadas, na maior parte do seu recinto, por (…) falsas-bragas, as cales constitúen un segundo recinto, paralelo ao primeiro e a ele inferior (…)».
«Todo o perímetro da Praza e da Coroada é cercado por foxos, con profundidade e anchura proporcionada á orografía».
«Todas as saídas da Praza e da Coroada están cubertas con revelíns [...]. Na fronte da cortina da Coroada que une o baluarte de Santa Ana ao de Sur Jerónimo, existe un revellín, con reduto interior, incompleto».
«Hai á volta da Praza e da Coroada, un camiño, ou estrada cuberta, coas competentes Prazas de armas salientes e reentrantes, e respectivos patios, máis ou menos rasantes e fixantes, habendo nos puntos convenientes, para facer o seu acceso máis difícil e perigoso, algúns anteollos con canoneiras e seteiras».
«Ten a Praza catro saídas, e a Coroada unha, que comunica co revellín, tendo este tamén unha porta, cuxa entrada é para a campaña. Tódalas saídas teñen o nome de portas, denominadas do Medio (estas comunican o corpo da Praza coa Coroada), da Vila, da Gabiarra, do Sol e da Coroada. As saídas, que debían ter o nome de portas, son - o Sol, as do Medio e da Coroada». 32
«Nas portas do Medio e nas da Coroada hai pontes permanentes, ou dormentes e levadizas...».
O estado de conservación do contorno é de regular, a mao. As agresións verificadas, especialmente en termos urbanísticos e de implantación de infraestruturas viarias, teñen un forte impacto. Por ese motivo a autenticidade e integridade do contorno encóntranse fortemente reducidas. 33
A Fortaleza de Valença ten un grande potencial polas súas características, como: a orgánica da estrutura viaria; os elementos escultóricos e decorativos que presiden as Prazas; e a vexetación – constituída principalmente por elementos arbóreos notables - que xorde principalmente en zonas de ampliación.
32 in Plano Director das Fortalezas Transfronteiriças no Tramo do Baixo Minho, p.257; 33 in Plano Director das Fortalezas Transfronteiriças no Tramo do Baixo Minho, p.310